လွယ်လွယ်ပြောရရင် ယနေ့ခေတ် ဖုန်း၊ tablet တွေရဲ့ touch screen ဆိုတာ လက်ချောင်းထိတဲ့ နေရာမှာ လျှပ်စစ်စက်ကွင်း အနည်းငယ် ပြောင်းလဲသွားတာကို ဖမ်းယူတဲ့ စနစ်။ Screen က လက်ကို “မြင်တာ” မဟုတ်ဘူး — လက်ရဲ့ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို “ခံစားတာ”။
ဥပမာ ပြောရအောင်။ ရေကန်ငြိမ်ငြိမ်တစ်ခုမှာ လက်ချောင်းထိပ်နဲ့ ရေမျက်နှာပြင်ကို ထိလိုက်ရင် လှိုင်းကွင်းလေး ဖြစ်သွားတယ် — ဘယ်နေရာထိလဲဆိုတာ လှိုင်းက ပြောပြတယ်။ Capacitive touch screen လည်း ဒီလိုပဲ။ Screen မျက်နှာပြင်အောက်မှာ လျှပ်ကူးနိုင်တဲ့ အလွှာပါးပါးလေး (transparent electrode grid) ခင်းထားတယ်။ အဲဒီအလွှာမှာ လျှပ်စစ်စက်ကွင်း တည်ငြိမ်နေတယ်။ လက်ချောင်း (လျှပ်စစ်ဓာတ်ရှိတဲ့ အရာ) ထိလိုက်တဲ့အခါ အဲဒီနေရာက စက်ကွင်း ခဏ ပြောင်းသွားတယ်။ Screen က “ဒီ coordinate မှာ စက်ကွင်းပြောင်းသွားတယ်” လို့ ဖမ်းမိပြီး ထိလိုက်တဲ့ နေရာကို သိတယ်။
ဒါကြောင့် လက်အိတ်ဝတ်ထားရင် touch screen က မတုံ့ပြန်တာ။ လက်အိတ်က လျှပ်စစ်ကို ကာကွယ်ထားလို့ screen က လက်ကို “မခံစားရဘူး”။ ဆောင်းရာသီမှာ လက်အိတ်အထူးအပါး (conductive thread ပါတဲ့) ဝတ်ရတဲ့ အကြောင်းရင်းက ဒါပဲ။ ပြီးတော့ ဘောပင်ရိုးရိုးနဲ့ screen ကို ထိုးလို့မရဘူး — လျှပ်စစ်ဓာတ် မရှိလို့။ Stylus တွေက လျှပ်စစ်ထုတ်ပေးတဲ့ အထူးဒီဇိုင်းနဲ့ လုပ်ထားရတယ်။
Touch screen မှာ အဓိက နှစ်မျိုး ရှိတယ်။ ပထမတစ်မျိုးက အခု ပြောနေတဲ့ capacitive — ဖုန်း၊ tablet အားလုံးနီးပါး ဒါပဲ သုံးတယ်။ အားသာချက်က multi-touch ရတယ် (လက်ချောင်း ၂ ချောင်း၊ ၅ ချောင်းနဲ့ zoom လုပ်တာ)၊ တုံ့ပြန်မှု မြန်တယ်၊ မှန်သားမာမာနဲ့ လုပ်လို့ရတယ်။ ဒုတိယတစ်မျိုးက resistive — အလွှာနှစ်ခု ဖိမိမှ အလုပ်လုပ်တာ။ လက်ချောင်းနဲ့ရော၊ ဘောပင်နဲ့ရော၊ လက်အိတ်နဲ့ရော ရတယ်။ ဒါပေမယ့် ဖိအားပေးရတယ်၊ multi-touch မရဘူး၊ ရုပ်ထွက်လည်း မှုန်တယ်။ ATM စက်၊ ဆေးရုံစက်၊ စက်ရုံသုံး panel တွေမှာ အခုထိ resistive တွေ့ရတယ် — ဘာလို့လဲဆိုတော့ လက်အိတ်နဲ့ သုံးလို့ရလို့ပဲ။
Multi-touch က ဘယ်လို အလုပ်လုပ်လဲဆိုတာ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတယ်။ Screen အောက်က electrode grid က အတန်းလိုက် အတိုင်လိုက် စက်ကွင်းပြောင်းလဲမှုကို scan ဖတ်တယ်။ လက်ချောင်း ၂ ချောင်း ထိရင် ပြောင်းလဲတဲ့ အမှတ် ၂ ခု တွေ့တယ်။ ၁၀ ချောင်းထိရင် ၁၀ ခု။ ဒါကို “projected capacitive” နည်းပညာလို့ခေါ်တယ်။ Pinch-to-zoom လုပ်တဲ့အခါ ဖုန်းက ဒီအမှတ် ၂ ခုရဲ့ အကွာအဝေး ပြောင်းလဲမှုကို လိုက်တွက်ပြီး ပုံကို ကြီးလိုက် သေးလိုက်လုပ်တာ။
နောက်တစ်ခု လူတွေ သိပ်မသိတာက touch sampling rate။ Screen ရဲ့ refresh rate (60Hz, 120Hz) က ပုံပြတဲ့ အမြန်နှုန်းဆိုရင် touch sampling rate က “လက်ထိတာ တစ်စက္ကန့်ကို ဘယ်နှစ်ခါ ဖတ်လဲ” ဆိုတဲ့ နှုန်း။ Gaming ဖုန်းတွေမှာ 240Hz၊ 360Hz အထိ ရှိတယ် — လက်ရွေ့လိုက်တာနဲ့ ချက်ချင်း လိုက်တုံ့ပြန်လို့ game ဆော့ရတာ ပိုတိကျတယ်။
Touch screen ရဲ့ အားနည်းချက်တွေလည်း ရှိတယ်။ ရေစိုနေရင် (မိုးရေထဲ ဖုန်းသုံးတာ) screen က ရူးသွားတတ်တယ် — ရေစက်တွေကလည်း လျှပ်စစ်စက်ကွင်းကို ပြောင်းလဲစေလို့ “လက်ချောင်းအတု” တွေ အများကြီး ထိထားသလို ထင်သွားတာ။ ဒါကြောင့် ရေစိုခံ ဖုန်းတွေမှာ “wet touch” algorithm ထည့်ထားရတယ်။ နောက်တစ်ခုက screen protector ထူလွန်းရင် sensitivity ကျသွားတာ — လက်နဲ့ electrode ကြား အကွာအဝေး ဝေးသွားလို့ပဲ။
ကျွန်တော် ပထမဆုံး iPhone ကိုင်တုန်းက အံ့ဩခဲ့တာက resistive screen နဲ့ ဖုန်းဟောင်းကနေ ပြောင်းလာတော့ “ထိရုံလေးနဲ့ ရတယ်” ဆိုတာပဲ။ အရင်က stylus နဲ့ ဖိထိုးနေရတဲ့ Windows Mobile ဖုန်းတွေ သုံးခဲ့ဖူးတော့ capacitive ရဲ့ ပေါ့ပါးမှုက တော်လှန်ရေးလိုပဲ ခံစားရတယ်။ နည်းပညာကောင်းတစ်ခုဆိုတာ သုံးနေတဲ့သူကို သူ့ရဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုကို မပြဘဲ “ဒီလိုပဲ အလုပ်လုပ်တယ်” လို့ ထင်စေတာမျိုး — touch screen က အဲဒီရဲ့ ဥပမာကောင်းတစ်ခုပဲ။
===
