လွယ်လွယ်ပြောရရင် DNS ဆိုတာ internet ရဲ့ ဖုန်းစာအုပ်ကြီးပါ။ DNS = Domain Name System။

Browser မှာ google.com လို့ ရိုက်လိုက်တယ် — စက္ကန့်ဝက်အတွင်း Google စာမျက်နှာ ပေါ်လာတယ်။ နေ့တိုင်းလုပ်နေတဲ့ အရာပဲ။ ဒါပေမဲ့ နောက်ကွယ်မှာ ဘာဖြစ်သွားလဲ တွေးဖူးလား။

ကွန်ပျူတာတွေက google.com ဆိုတဲ့ နာမည်ကို နားမလည်ဘူး။ သူတို့ နားလည်တာက နံပါတ်တွေ — IP address။ 142.250.190.14 လို နံပါတ်တွေ။ ဒါဆို google.com ကို ဘယ်လို 142.250.190.14 အဖြစ် ပြောင်းသွားတာလဲ။ အဲဒီ အလုပ်ကို လုပ်ပေးတာက DNS ပဲ။

ဖုန်းစာအုပ်မှာ လူနာမည်နဲ့ ဖုန်းနံပါတ် တွဲမှတ်ထားသလိုပဲ၊ DNS မှာ website နာမည်နဲ့ IP address တွဲမှတ်ထားတယ်။ မင်း facebook.com လို့ ရိုက်တယ် — DNS က “အော်၊ facebook.com ဆိုတာ 157.240.10.35 ပဲ” လို့ ပြန်ပြောတယ် — browser က အဲဒီ IP address ကို သွားခေါ်တယ် — စာမျက်နှာ ပေါ်လာတယ်။ ဒါအကုန်လုံးက မီလီစက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း ဖြစ်သွားတာ။

ဒါပေမဲ့ စာအုပ်တစ်အုပ်တည်းမှာ နာမည်အကုန် မှတ်ထားတာ မဟုတ်ဘူး။ အဆင့်ဆင့် မေးသွားတာ — ရွာထဲက လူကြီးကို မေးသလိုပဲ။

မင်း blog.example.com ကို ဝင်ချင်တယ်ဆိုပါစို့။

  • အရင် မင်းကွန်ပျူတာက ကိုယ့် ISP (internet ကုမ္ပဏီ) ရဲ့ DNS server ကို မေးတယ်။ “blog.example.com ရဲ့ IP ဘာလဲ?”
  • ISP server က မသိရင် အထက်ကို မေးတယ် — root server ကို။ Root server က “.com ဆိုင်ရာတွေကို ဒီ server မှာ မေးပါ” လို့ ညွှန်တယ်။
  • .com server က “example.com ဆိုင်ရာတွေကို ဒီ server မှာ မေးပါ” လို့ ညွှန်တယ်။
  • example.com ရဲ့ server က “blog.example.com = 93.184.216.34 ပါ” လို့ အဖြေပေးတယ်။

ဒါကို DNS lookup လို့ ခေါ်တယ်။ အဆင့်ဆင့် မေးသွားတာ မြန်လို့ မင်း သတိမထားမိတာပဲ။

DNS ကြောင့် ဖြစ်တတ်တဲ့ ပြဿနာ သုံးခု ရှိတယ်။

  • Website ဖွင့်မရတာ။ “DNS server not responding” ဆိုတဲ့ error တွေ့ဖူးလား။ အဲဒါ ဖုန်းစာအုပ်ကြီး ဖွင့်မရလို့ — နာမည်ကို နံပါတ် မပြောင်းနိုင်လို့။ ISP ရဲ့ DNS ပျက်နေတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဖြေရှင်းနည်းက DNS server ပြောင်းသုံးတာ — Google ရဲ့ 8.8.8.8 ဒါမှမဟုတ် Cloudflare ရဲ့ 1.1.1.1။
  • Website အသစ် ဖွင့်မရသေးတာ။ Domain အသစ် ဝယ်ပြီး hosting ချိတ်လိုက်ရင် တစ်ကမ္ဘာလုံး သိဖို့ အချိန်လိုတယ်။ ဒါကို DNS propagation လို့ ခေါ်တယ် — ၄ နာရီကနေ ၄၈ နာရီအထိ ကြာတတ်တယ်။
  • Phishing။ DNS ကို လိမ်လို့ရတယ်။ kbzpay.com လို့ ရိုက်ပေမဲ့ hacker ရဲ့ IP ကို ညွှန်ပေးလိုက်ရင် အတု site ပေါ်လာတယ်။ ဒါကြောင့် browser မှာ https:// မှန်မမှန် အမြဲ စစ်သင့်တယ်။

Domain တစ်ခုမှာ “record” တွေ အများကြီး ရှိတယ်။ အသုံးများတာတွေ —

  • A record — domain နာမည်ကို IPv4 address နဲ့ တွဲတာ။ အခြေခံဆုံး။
  • AAAA record — IPv6 address နဲ့ တွဲတာ။
  • CNAME — နာမည်တစ်ခုကို နောက်နာမည်တစ်ခုဆီ ညွှန်တာ။ alias လိုပဲ။
  • MX record — ဒီ domain ရဲ့ email ကို ဘယ် server က ကိုင်တွယ်လဲ ဆိုတာ။
  • TXT record — စာသား မှတ်ချက်။ email လုံခြုံရေး (SPF, DKIM) အတွက် သုံးတယ်။

Website တစ်ခု run တဲ့သူတိုင်း ဒီ record တွေနဲ့ ရင်းနှီးရမယ်။

ကိုယ်တိုင် စမ်းကြည့်မယ်။ ကွန်ပျူတာမှာ terminal (command prompt) ဖွင့်ပြီး ဒါရိုက်ကြည့် — nslookup google.com။ IP address တွေ ပြန်လာလိမ့်မယ်။ အဲဒါ DNS server က ဖြေပေးလိုက်တဲ့ အဖြေပဲ။ နောက်တစ်ခု — nslookup -type=MX gmail.com။ Gmail ရဲ့ email server တွေ ဘာတွေလဲ ဆိုတာ မြင်ရလိမ့်မယ်။

Internet သုံးတိုင်း နောက်ကွယ်မှာ DNS အလုပ်လုပ်နေတယ် — အခု မင်း သူ့ကို သိပြီ။ 🙂