လွယ်လွယ်ပြောရရင် Recommendation System ဆိုတာ သင် ဘာကို ကြိုက်မယ်ဆိုတာ ခန့်မှန်းပြီး ညွှန်းပေးတဲ့ System ပါ။ YouTube မှာ Video တစ်ခု ကြည့်ပြီးတာနဲ့ “Up Next” မှာ နောက်ထပ် Video တွေ တန်းစီပေါ်လာတာ၊ TikTok ဖွင့်လိုက်တာနဲ့ ကိုယ်စိတ်ဝင်စားတဲ့ Video တွေ အလိုလို ရောက်လာတာ၊ Netflix မှာ “Because you watched…” ဆိုပြီး ရုပ်ရှင်တွေ ညွှန်းပေးတာ — ဒါတွေအားလုံး Recommendation System ရဲ့ အလုပ်ပါ။
ကျွန်တော် ဒါကို လက်ဖက်ရည်ဆိုင် စားပွဲထိုးနဲ့ ဥပမာပေးချင်တယ်။ ကိုယ် အမြဲသွားတဲ့ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်မှာ စားပွဲထိုးက ကိုယ့်ကို မှတ်မိတယ်။ “အကို အမြဲ လက်ဖက်ရည် ချိုချိုသောက်တယ်၊ ဒီနေ့ ရှမ်းခေါက်ဆွဲ အသစ်ရောက်တယ်၊ စမ်းကြည့်ပါလား” လို့ ညွှန်းပေးတယ်။ သူက ကိုယ် အရင်က ဘာမှာလဲ၊ ဘာကြိုက်လဲဆိုတာကို မှတ်ထားပြီး ကိုယ်ကြိုက်မယ့် အသစ်ကို ခန့်မှန်းပေးတာပါ။ Recommendation System လည်း အတူတူပါပဲ။ သင်ကြည့်ခဲ့တဲ့ Video၊ Like ပေးခဲ့တဲ့ Post၊ ဘယ်လောက်ကြာကြာ ကြည့်ခဲ့လဲဆိုတာတွေကို မှတ်ထားပြီး နောက်တစ်ခု ဘာညွှန်းရမလဲဆိုတာ ဆုံးဖြတ်တာပါ။
ဘယ်လို ခန့်မှန်းတာလဲ?
အဓိက နည်းလမ်း ၃ ခု ရှိပါတယ်။
Collaborative Filtering — “သင့်လို လူတွေ ဒါကို ကြိုက်တယ်” ဆိုတဲ့ နည်းပါ။ သင်နဲ့ အကြိုက်တူတဲ့ လူ ၁၀၀၀ က ရုပ်ရှင်တစ်ကားကို ကြိုက်တယ်ဆိုရင် သင်လည်း ကြိုက်နိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းတယ်။ သူငယ်ချင်းတစ်ယောက် ကိုယ့်ကို ရုပ်ရှင်ညွှန်းပေးသလိုပါပဲ။ Netflix ရဲ့ အစောပိုင်း System က ဒီနည်းကို အဓိက သုံးခဲ့ပါတယ်။
Content-Based Filtering — Video ဒါမှမဟုတ် သီချင်းရဲ့ အကြောင်းအရာကိုယ်၌ကို ကြည့်တဲ့နည်းပါ။ သင် Rock သီချင်းကို အမြဲ နားထောင်တယ်ဆိုရင် နောက် Rock သီချင်းအသစ်တွေကို ညွှန်းပေးတယ်။ သီချင်းရဲ့ Tempo၊ ဂီတအမျိုးအစား၊ Video ရဲ့ Tag တွေ၊ ခေါင်းစဉ်တွေကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဆုံးဖြတ်တာပါ။
Hybrid — အခုခေတ် YouTube, TikTok, Spotify တို့လို ကြီးတဲ့ Platform တွေက နှစ်နည်းလုံးကို ပေါင်းသုံးပါတယ်။ ဒါ့အပြင် Deep Learning Model တွေလည်း ထည့်သုံးလာပါတယ်။ သင့်ရဲ့ ကြည့်ရှုမှု သမိုင်းတစ်ခုလုံးကို Model ထဲ ထည့်ပြီး နောက်တစ်ခု ဘာကြည့်နိုင်မယ်ဆိုတာ ခန့်မှန်းတာပါ။
ဒါတင် မကပါဘူး။ သင် Video တစ်ခုကို ဘယ်လောက်ကြာကြာ ကြည့်ခဲ့လဲ (Watch Time)၊ ဘယ်အချိန်မှာ ပိတ်သွားလဲ၊ Comment ရေးခဲ့လား၊ Share လုပ်ခဲ့လား — ဒါတွေအားလုံး Signal တွေပါ။ Like တစ်ချက်ထက် ကြည့်တဲ့အချိန်က ပိုအရေးကြီးတဲ့ Signal ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ YouTube က Video တစ်ခုကို ၁၀ စက္ကန့်ပဲ ကြည့်ပြီး ပိတ်သွားရင် “ဒီလူ ဒါကို မကြိုက်ဘူး” လို့ မှတ်ပါတယ်။
ဘာလို့ တခါတလေ အရမ်း တိကျနေတာလဲ?
ကျွန်တော်တို့ ဖုန်းထဲက App တွေက ကိုယ့်အကြောင်း အများကြီး သိထားပါတယ်။ ဘာကို ရှာခဲ့လဲ၊ ဘယ် Video ကို ရပ်ပြီး ကြည့်ခဲ့လဲ၊ ဘယ် Post မှာ ရပ်နေခဲ့လဲ။ TikTok ဆို Video တစ်ခုချင်းစီမှာ သင် ဘယ်နှစ်စက္ကန့် ရပ်နေလဲဆိုတာတောင် တိုင်းပါတယ်။ Data များလေ ခန့်မှန်းချက် တိကျလေပါပဲ။ ဒါကြောင့် တခါတလေ “ဒီ App က ငါ့စိတ်ကို ဖတ်နေသလား” လို့ ထင်ရလောက်အောင် တိကျနေတာပါ။ တကယ်တော့ စိတ်ဖတ်တာ မဟုတ်ပါဘူး — သင့်ရဲ့ အပြုအမူ ပုံစံကို မှတ်ထားပြီး ထပ်ခါတလဲလဲ ခန့်မှန်းနေတာပါ။
အားနည်းချက်လည်း ရှိပါတယ်
Recommendation System က ကောင်းကျိုးရော ဆိုးကျိုးရော ရှိပါတယ်။
သင် တစ်မျိုးတည်းကိုပဲ ကြည့်နေရင် System က အဲဒီအမျိုးအစားတင် ထပ်ထပ် ညွှန်းပေးပါတယ်။ ဥပမာ Video အမျိုးအစား တစ်မျိုးတည်းကိုပဲ ဆက်တိုက် ကြည့်မိရင် နောက် Video တွေလည်း အဲဒီဘက်ချည်း ဖြစ်သွားတတ်တယ်။ ဒါကို Filter Bubble လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ကိုယ်က ပူဖောင်းထဲမှာ ပိတ်မိနေသလိုဖြစ်ပြီး တခြားအမြင်တွေ မတွေ့ရတော့ပါဘူး။
နောက်တစ်ချက်က Rabbit Hole ပါ။ Video တစ်ခု ကြည့်ရင်းနဲ့ နောက် Video၊ နောက်ထပ် Video ဆိုပြီး အချိန်တွေ ကုန်သွားတာပါ။ YouTube ရဲ့ Autoplay က ဒါကို ပိုဆိုးစေပါတယ်။ “တစ်ပုဒ်ပဲ ကြည့်မယ်” ဆိုပြီး ဝင်သွားရာက တစ်နာရီ ကုန်သွားတတ်တယ်။ ဒါက မတော်တဆ မဟုတ်ပါဘူး — System က သင့်ကို ဆက်ကြည့်နေအောင် ဒီဇိုင်းလုပ်ထားတာပါ။
ကိုယ်တိုင် ဘာတွေ ထိန်းချုပ်နိုင်လဲ?
“Not Interested” / “Don’t Recommend Channel” နှိပ်ပါ — YouTube မှာ Video ဘေးက အစက်သုံးစက်ကို နှိပ်ပြီး ဒါကို လုပ်နိုင်ပါတယ်။ System ကို “ဒါမျိုး မညွှန်းနဲ့” လို့ တိုက်ရိုက်ပြောတဲ့နည်းပါ။
Watch History ကို ရှင်းပါ — ကြည့်ခဲ့တဲ့ သမိုင်းကို ရှင်းလိုက်ရင် System က အစကနေ ပြန်ခန့်မှန်းရပါတယ်။ YouTube Settings > History မှာ လုပ်နိုင်ပါတယ်။
ကိုယ်တိုင် ရှာပါ — Recommend ပေးတာကိုပဲ လိုက်ကြည့်မယ့်အစား ကိုယ်စိတ်ဝင်စားတဲ့ အကြောင်းအရာကို Search ပြီး ကြည့်ပါ။ Algorithm က သင့်ကို ခေါ်ဆောင်တဲ့ လမ်းမဟုတ်ဘဲ ကိုယ်သွားချင်တဲ့ လမ်းကို ကိုယ်တိုင် ရွေးပါ။
အချိန် သတ်မှတ်ထားပါ — TikTok, YouTube မှာ Screen Time Reminder ဖွင့်ထားလို့ရပါတယ်။ “၁ နာရီ ပြည့်ရင် သတိပေးပါ” လို့ သတ်မှတ်ထားရင် Rabbit Hole ထဲ ကြာကြာ မပိတ်မိနိုင်ပါဘူး။
Recommendation System က မကောင်းတဲ့ အရာမဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ်နဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ သီချင်း၊ Video၊ ဆောင်းပါးတွေကို ရှာပေးနိုင်တဲ့ အကူကောင်းပါ။ ဒါပေမယ့် သူက ကိုယ့်အချိန်နဲ့ ကိုယ့်အမြင်ကို ဘယ်လိုပုံဖော်နေလဲဆိုတာကို သိထားဖို့ လိုပါတယ်။ သူ ညွှန်းတာကိုပဲ လိုက်နေမယ့်အစား တခါတလေ ကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ကြည့်ပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ Feed က ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ ရောပြီး ဖြစ်နေမှ အကောင်းဆုံးပါ။ 🙂
—
