လွယ်လွယ်ပြောရရင် CDN (Content Delivery Network) ဆိုတာ ကုမ္ပဏီတစ်ခုရဲ့ content တွေကို ကမ္ဘာတစ်လွှား server ရာချီမှာ မိတ္တူကူးဖြန့်ထားတဲ့ စနစ်တစ်ခုပါ။

YouTube မှာ video ဖွင့်လိုက်တာနဲ့ ချက်ချင်း စတယ်။ Netflix မှာ 4K ရုပ်ရှင် ရပ်မသွားဘူး။ YouTube server က အမေရိကားမှာ ရှိတာ — မြန်မာပြည်ကနေ ဖွင့်တာ ဘာလို့ ဒီလောက် မြန်နေတာလဲ? အဖြေက ဒီ CDN ပဲ။

ဥပမာနဲ့ ရှင်းမယ်။ ရန်ကုန်က ဆိုင်တစ်ဆိုင်က ပစ္စည်းမှာချင်တယ်။ ဂိုဒေါင်ကြီးက မန္တလေးမှာ တစ်လုံးတည်း ရှိရင် ပို့ရတာ ကြာတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရန်ကုန်၊ နေပြည်တော်၊ မော်လမြိုင်မှာ ဂိုဒေါင်ခွဲတွေ ရှိရင်? အနီးဆုံး ဂိုဒေါင်က ပို့ပေးတယ် — မြန်တယ်။

CDN လည်း ဒီအတိုင်းပဲ။ ကုမ္ပဏီက သူတို့ရဲ့ content (video, ပုံ, website file) တွေကို ကမ္ဘာတစ်လွှား server ရာချီမှာ မိတ္တူကူးထားတယ်။ ဒီ server တွေကို edge server လို့ ခေါ်တယ်။ ကိုယ် YouTube ဖွင့်လိုက်ရင် အမေရိကား server ကနေ မပို့ဘူး — စင်ကာပူ ဒါမှမဟုတ် ဘန်ကောက်က edge server က ပို့ပေးတယ်။ အကွာအဝေး နီးတော့ မြန်တယ်။

ဘာလို့ ဒီလို လိုအပ်တာလဲဆိုတော့ အကြောင်း နှစ်ခု ရှိတယ်။

ပထမတစ်ခု အမြန်နှုန်း (latency)။ Data က ခရီးသွားရတာ။ ရန်ကုန်-အမေရိကား အသွားအပြန် millisecond ၂၀၀-၃၀၀ ကြာတယ်။ ရန်ကုန်-စင်ကာပူကျ ၃၀-၅၀ ပဲ။ Video ကို အပိုင်းပိုင်းခွဲပို့နေရတာမို့ ဒီကွာခြားချက်က ကြီးတယ်။ Edge server နီးရင် video ရပ်မသွားဘူး။

ဒုတိယတစ်ခု ဝန်ခွဲဝေမှု။ လူသန်း ၁၀၀ တပြိုင်တည်း ကြည့်နေရင် server တစ်လုံးတည်း မနိုင်ဘူး။ Edge server ရာချီ ခွဲယူတော့ ဘယ်သူမှ ဝန်မပိဘူး။ ပွဲကြီးတွေ (World Cup final လို) တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်တဲ့အခါ CDN မရှိဘဲ မဖြစ်ဘူး။

CDN က ဘာတွေ ပို့ပေးလဲဆိုတော့ အဓိက သုံးမျိုး —

  • static content — ပုံ၊ CSS, JavaScript file တွေ။ Website ဖွင့်တိုင်း ဒါတွေ အရင် ဆွဲရတယ်
  • video streaming — YouTube, Netflix, TikTok ရဲ့ video တွေ
  • download — app update, game download တွေ

နာမည်ကြီး CDN ကုမ္ပဏီတွေက Cloudflare, Akamai, AWS CloudFront။ ကိုယ် နေ့တိုင်း သုံးနေတဲ့ website တော်တော်များများ ဒါတွေရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ ရှိတယ်။

Website ပိုင်ရှင်အနေနဲ့ အကျိုးက သုံးခု။ မြန်တယ် — visitor တွေ စောင့်စရာ မလိုဘူး။ Website ၁ စက္ကန့် နှေးတိုင်း visitor 7% ဆုံးရှုံးတယ်လို့ ဆိုတယ်။ ဈေးသက်သာတယ် — ကိုယ့် server ကနေ တိုက်ရိုက်ပို့တာထက် CDN က ပို့တာ ဈေးချိုတယ်။ လုံခြုံတယ် — Cloudflare လို CDN တွေက DDoS တိုက်ခိုက်မှုတွေပါ ကာပေးတယ်။

နောက်တစ်ခါ video ချက်ချင်း စလာရင် သိထား — အနီးနားက edge server တစ်လုံးက ကိုယ့်အတွက် စောင့်နေတာ။ 🙂