“ကွန်ပျူတာ virus ကိုက်သွားပြီ” — ဒီစကား ကြားဖူးတယ်မဟုတ်လား။ တကယ်တော့ virus ဆိုတာ malware လို့ခေါ်တဲ့ အမျိုးအစားကြီးထဲက တစ်မျိုးတည်းပါ။
လွယ်လွယ်ပြောရရင် — malware ဆိုတာ ကွန်ပျူတာ ဒါမှမဟုတ် ဖုန်းကို ဒုက္ခပေးဖို့ ရည်ရွယ်ပြီး ရေးထားတဲ့ program။ malicious + software ကနေ လာတာ။
လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှာ ရောဂါပိုးတွေ အမျိုးမျိုး ရှိသလိုပဲ — တုပ်ကွေးက တစ်မျိုး၊ ဝမ်းရောဂါက တစ်မျိုး။ Malware တွေလည်း ဝင်ပုံ၊ ပျံ့ပုံ၊ ဒုက္ခပေးပုံ ချင်းအလိုက် အမျိုးအစား ကွဲသွားတယ်။
Virus — ဖိုင်မှာ ကပ်တွယ်တာ
Virus က တခြား ဖိုင်တွေမှာ သွားကပ်တယ်။ ဥပမာ A.exe ဆိုတဲ့ program ကို virus ကိုက်သွားရင်၊ အဲဒီ A.exe ကို ဖွင့်လိုက်တိုင်း virus လည်း အတူ run ဖြစ်သွားတယ်။
တုပ်ကွေးလိုပဲ — လူတစ်ယောက်ကနေ နောက်တစ်ယောက်ကို ကူးတာ။ USB stick တစ်ချောင်းကနေ နောက်တစ်ချောင်း၊ email attachment ကနေ နောက် email… ဒီလိုမျိုး ပျံ့သွားတယ်။
Virus ရဲ့ အဓိက လက္ခဏာက — ကိုယ့်ဟာကိုယ် မပျံ့နိုင်ဘူး။ လူက ဖိုင်ကို ဖွင့်ပေးမှ အလုပ်လုပ်တာ။
Worm — ကိုယ့်ဟာကိုယ် ပွားတာ
Worm က virus ထက် ပိုဆိုးတယ်။ လူက ဘာမှ လုပ်ပေးစရာ မလိုဘူး — ကိုယ့်ဟာကိုယ် network ထဲ ပျံ့သွားတာ။
ကွန်ပျူတာ တစ်လုံးကနေ WiFi ဒါမှမဟုတ် internet ကနေတစ်ဆင့် နောက်တစ်လုံးကို အလိုအလျောက် ကူးသွားတယ်။ လူ အိပ်နေတုန်း သူက အလုပ်လုပ်နေတာ။
ရုံးတစ်ခုလုံးရဲ့ network ထဲ worm တစ်ကောင် ဝင်သွားရင် မနက်မိုးလင်းတော့ ကွန်ပျူတာတိုင်း နှေးကုန်ပြီ — ဒါမျိုး တကယ် ဖြစ်တတ်တယ်။
Trojan — အယောင်ဆောင် ဝင်တာ
Trojan horse ဒဏ္ဍာရီ ကြားဖူးလား။ မြင်းရုပ်ကြီးထဲမှာ စစ်သားတွေ ပုန်းပြီး မြို့ထဲ ဝင်သွားတာ။
Trojan malware လည်း ဒီအတိုင်းပဲ။ အပြင်ပန်းက ပုံမှန် program လို ဟန်ဆောင်ထားတာ။ “Free movie downloader” တို့ဘာတို့ — ဒေါင်းလိုက်တော့ ရုပ်ရှင်တော့ မရ၊ အထဲမှာ malware ပါလာတယ်။
အန္တရာယ်အကြီးဆုံးက ဒါပဲ — ကိုယ်တိုင် တံခါးဖွင့်ပေးလိုက်သလို ဖြစ်နေလို့။
Ransomware — ဖိုင်တွေကို ဓားစာခံလုပ်တာ
ဒါက နောက်ပိုင်း အဆိုးဆုံး တစ်မျိုး။ ကွန်ပျူတာထဲ ဝင်ပြီးတာနဲ့ ဖိုင်အကုန်လုံးကို lock ချပစ်တာ — ဓာတ်ပုံ၊ စာရွက်စာတမ်း၊ အကုန် ဖွင့်မရတော့ဘူး။ ပြီးရင် “ငွေပေး၊ ဒါမှ lock ပြန်ဖွင့်ပေးမယ်” လို့ တောင်းတယ်။
ငွေပေးလည်း တကယ် ပြန်ဖွင့်ပေးမယ် အာမခံချက် မရှိဘူး။ ဒါကြောင့် ကာကွယ်တာက အကောင်းဆုံး။
ကာကွယ်နည်း
Crack software မသုံးပါနဲ့ — အလကားရတဲ့ Photoshop, Windows activator တို့မှာ trojan ပါတာ များတယ်။
Email attachment သတိထားပါ — မသိတဲ့သူ ပို့တဲ့ ဖိုင်ကို မဖွင့်ခင် နှစ်ခါစဉ်းစားပါ။
Update အမြဲ လုပ်ပါ — Windows update, ဖုန်း update တွေက လုံခြုံရေး အပေါက်တွေ ပိတ်ပေးတာ။
Backup ထားပါ — အရေးကြီးဖိုင်တွေ external drive ဒါမှမဟုတ် cloud မှာ မိတ္တူ ထားပါ။ Ransomware မိလည်း ဖိုင်မဆုံးဘူး။
Malware ကို ကြောက်စရာ မလိုပါဘူး — သိထားရင် ရှောင်တတ်တယ်။ တံခါးကို ကိုယ်တိုင် ဖွင့်မပေးမိဖို့ပဲ အရေးကြီးတာပါ။ 🙂
