လွယ်လွယ်ပြောရရင် IoT (Internet of Things) ဆိုတာ ကွန်ပျူတာ၊ ဖုန်းတွေအပြင် မီးသီး၊ ရေခဲသေတ္တာ၊ နာရီ၊ ကားတွေလို နေ့စဉ် ပစ္စည်းတွေပါ Internet နဲ့ ချိတ်ပြီး အချင်းချင်း စကားပြော၊ အချက်အလက် ပို့နိုင်တဲ့ စနစ်ပါ။ ပစ္စည်းတွေက “စဉ်းစား” တတ်လာတာမဟုတ်ဘူး၊ ချိတ်ဆက်ပြီး အလိုလို အလုပ်လုပ်တတ်လာတာပါ။
ကျွန်တော် ပထမဆုံး Smart Bulb ဝယ်တုန်းက အံ့ဩခဲ့တယ်။ ဖုန်းထဲက app မှာ တစ်ချက်နှိပ်ရုံနဲ့ အိမ်က မီးပွင့်သွားတယ်။ အရင်က မီးခလုတ် နှိပ်ဖို့ လမ်းလျှောက်ရတယ်။ အခု ကုတင်ပေါ်ကနေ ဖုန်းနဲ့ မီးဖွင့်၊ မီးပိတ်လုပ်လို့ရတယ်။ ဒါက IoT ရဲ့ အရိုးရှင်းဆုံး ဥပမာပဲ။ ဒါပေမယ့် IoT က မီးသီးထက် အများကြီး ပိုကျယ်တယ်။
IoT စနစ်တစ်ခုမှာ ဘာတွေ ပါလဲ?
IoT က အပိုင်း ၄ ပိုင်းနဲ့ ဖွဲ့ထားတယ်။
Sensor — ပတ်ဝန်းကျင်ကို တိုင်းတာတဲ့ အစိတ်အပိုင်း။ အပူချိန်၊ အလင်း၊ လှုပ်ရှားမှု၊ အစိုဓာတ် — ဒါတွေကို Sensor က ဖမ်းယူတယ်။ ဥပမာ အခန်းထဲမှာ လူရှိမရှိကို Motion Sensor က သိတယ်။
Connectivity — Sensor က ရတဲ့ အချက်အလက်ကို ပို့ဖို့ လမ်းကြောင်း။ Wi-Fi၊ Bluetooth၊ 4G/5G၊ LoRa ဆိုတဲ့ နည်းပညာတွေကို သုံးတယ်။ မီးသီးလို အနီးကပ် ပစ္စည်းက Wi-Fi သုံးတယ်၊ လယ်ကွင်းထဲက Sensor လို အဝေးက ပစ္စည်းက LoRa လို အဝေးပြေး၊ အားနည်းနည်းပဲ သုံးတဲ့ နည်းကို သုံးတယ်။
Processing — ပို့လာတဲ့ အချက်အလက်ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတာ။ Cloud Server ပေါ်မှာဖြစ်ဖြစ်၊ ပစ္စည်းပေါ်မှာတင် (Edge Computing) ဖြစ်ဖြစ် လုပ်နိုင်တယ်။ ဥပမာ အပူချိန် ၃၀ ဒီဂရီကျော်ရင် Aircon ဖွင့်ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဒီမှာ ချတယ်။
User Interface — လူက မြင်ရတဲ့ အပိုင်း။ ဖုန်း app၊ Website Dashboard၊ ဒါမှမဟုတ် အလိုလို အလုပ်လုပ်တဲ့ စနစ်။ လူက ဝင်စွက်ဖက်စရာ မလိုဘဲ ပစ္စည်းတွေက အလိုလို အလုပ်လုပ်တာက IoT ရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်ပဲ။
ဘယ်နေရာတွေမှာ သုံးနေလဲ?
Smart Home — မီးသီး၊ Aircon၊ တံခါးသော့၊ CCTV တွေကို ဖုန်းတစ်လုံးတည်းနဲ့ ထိန်းတာ။ အိမ်ပြန်ရောက်ခါနီး Aircon ကြိုဖွင့်ထားလို့ရတယ်။ တံခါးသော့ကို ဖုန်းနဲ့ ဖွင့်လို့ရတယ်။
Wearable — Smartwatch က နှလုံးခုန်နှုန်း၊ အိပ်ချိန်၊ လမ်းလျှောက်တဲ့ အဆင့်ကို တိုင်းတယ်။ နှလုံးခုန်နှုန်း ပုံမှန်မဟုတ်ရင် သတိပေးတယ်။
စိုက်ပျိုးရေး — လယ်ကွင်းထဲက Sensor က မြေကြီး အစိုဓာတ်ကို တိုင်းပြီး ရေလိုရင် အလိုလို ရေပေးတဲ့ စနစ်။ ရေကို ချွေတာပြီး အထွက်တိုးစေတယ်။
စက်ရုံ — စက်တွေပေါ်က Sensor က စက် ပျက်တော့မယ့် လက္ခဏာကို ကြိုသိတယ်။ စက် တကယ် ပျက်မှ ပြင်တာထက် ကြိုတင် ပြင်ဆင်လို့ရတော့ ရပ်နားချိန် နည်းသွားတယ်။
ကျန်းမာရေး — လူနာရဲ့ သွေးပေါင်ချိန်၊ သွေးတွင်း အောက်ဆီဂျင်ကို အိမ်ကနေပဲ တိုင်းပြီး ဆရာဝန်ဆီ အလိုလို ပို့ပေးတဲ့ ကိရိယာတွေ ရှိလာပြီ။
မြို့ — Smart City စနစ်မှာ လမ်းမီးတွေက လူရှိမှ လင်းတယ်၊ ကားပါကင် နေရာလွတ် ရှိမရှိကို app က ပြတယ်၊ အမှိုက်ပုံးပြည့်ရင် အမှိုက်ကားကို အလိုလို အကြောင်းကြားတယ်။
IoT ရဲ့ အန္တရာယ် — လုံခြုံရေး
IoT ပစ္စည်းများလာလေ၊ တိုက်ခိုက်ခံရနိုင်တဲ့ နေရာ များလာလေပဲ။ ဒါက တကယ့် ပြဿနာပါ။
Default Password — IoT ပစ္စည်း အများစုက စက်ရုံက ပေးတဲ့ Password “admin / 1234” လိုမျိုး နဲ့ လာတယ်။ User က မပြောင်းရင် Hacker က အလွယ်တကူ ဝင်လို့ရတယ်။ ပစ္စည်းဝယ်ပြီးချင်း Password ပြောင်းတာ ပထမဆုံး လုပ်ရမယ့် အလုပ်ပဲ။
Update မလုပ်တာ — ဖုန်းလို IoT ပစ္စည်းတွေလည်း Software Update လိုတယ်။ Update မလုပ်ရင် သိပြီးသား အားနည်းချက်က ပွင့်နေတယ်။
Botnet — 2016 မှာ Mirai လို့ ခေါ်တဲ့ တိုက်ခိုက်မှုက Camera, Router လို IoT ပစ္စည်း သိန်းချီကို ထိန်းချုပ်ပြီး Website ကြီးတွေကို DDoS တိုက်ခဲ့တယ်။ ပစ္စည်းတစ်လုံးချင်းက အန္တရာယ် မရှိသလို ထင်ရပေမယ့် စုလိုက်ရင် ကြီးမားတဲ့ လက်နက်ဖြစ်သွားတယ်။
Privacy — Smart Speaker က အသံကို အမြဲ နားထောင်နေတယ်။ Camera က အိမ်ထဲကို မြင်နေတယ်။ ဒီ Data တွေ ဘယ်သွားလဲဆိုတာ သိဖို့ ဝယ်ခါနီးမှာ Privacy Policy ကို ကြည့်ပါ။ မလိုတဲ့ Microphone, Camera ကို ပိတ်ထားလို့ရရင် ပိတ်ထားပါ။
IoT ပစ္စည်း ဝယ်ရင် ဘာကြည့်ရမလဲ?
ကိုယ့် Wi-Fi နဲ့ ကိုက်လား — တချို့ ပစ္စည်းတွေက 2.4GHz Wi-Fi ပဲ သုံးတယ်၊ 5GHz ပဲ ရှိတဲ့ Router နဲ့ မကိုက်ဘူး။
App က ကောင်းလား — ပစ္စည်းကောင်းပေမယ့် app ညံ့ရင် သုံးရတာ စိတ်ညစ်ရတယ်။ ဝယ်ခါနီး app ရဲ့ Review ကို ကြည့်ပါ။
တခြား ပစ္စည်းတွေနဲ့ တွဲလား — Google Home၊ Alexa၊ Apple HomeKit လို စနစ်တစ်ခုခုနဲ့ ကိုက်တဲ့ ပစ္စည်းကို ရွေးရင် နောက်ထပ် ပစ္စည်း ဝယ်ရင် တွဲသုံးရ လွယ်တယ်။
Internet မရှိရင် ရော အလုပ်လုပ်လား — Internet ပြတ်သွားရင် မီးသီးဖွင့်လို့ မရတော့ဘူးဆိုရင် ဒုက္ခပဲ။ အခြေခံ လုပ်ဆောင်ချက်က Internet မလိုဘဲ လုပ်လို့ရတဲ့ ပစ္စည်းကို ရွေးပါ။
IoT က နည်းပညာအသစ် မဟုတ်တော့ဘူး။ သင့်အိမ်ထဲမှာတင် IoT ပစ္စည်းတွေ ရှိနေလောက်ပြီ။ မီးသီး၊ နာရီ၊ Speaker — တစ်ခုချင်းစီက သေးသေးလေးပဲ၊ ဒါပေမယ့် ချိတ်ဆက်လိုက်ရင် နေ့စဉ် ဘဝက အများကြီး လွယ်သွားတယ်။ ပစ္စည်းတွေက လူ့အတွက် အလုပ်လုပ်ပေးတဲ့ ခေတ်က စပြီးနေပါပြီ။ 🙂
