လွယ်လွယ်ပြောရရင် Vishing ဆိုတာ ဖုန်းဆက်ပြီး လိမ်တဲ့နည်းပါ။ Voice + Phishing ကို ပေါင်းထားတဲ့ စကားလုံးပါ။ Email နဲ့ လိမ်တာကို Phishing လို့ ခေါ်သလို၊ အသံနဲ့ ဖုန်းဆက်ပြီး လိမ်တာကို Vishing လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ကျွန်တော် ဒါကို အိမ်တံခါး လာခေါက်တဲ့ လူလိမ်နဲ့ ဥပမာပေးချင်တယ်။ လူတစ်ယောက်က ကိုယ့်အိမ်တံခါးကို လာခေါက်ပြီး “ဘဏ်ကပါ၊ သင့်အကောင့်မှာ ပြဿနာ ရှိလို့ လာစစ်တာပါ” လို့ ပြောတယ်ဆိုပါစို့။ ယူနီဖောင်းလည်း ဝတ်ထားတယ်။ စကားလည်း ယဉ်ယဉ်ကျေးကျေး ပြောတယ်။ အဲဒီအခါ လူတော်တော်များများက တံခါးဖွင့်ပေးမိသွားပါတယ်။ Vishing လည်း အတူတူပါပဲ။ ဖုန်းတစ်ဖက်က လူက ဘဏ်ဝန်ထမ်းလို၊ ရဲလို၊ အစိုးရအရာရှိလို ဟန်ဆောင်ပြီး စကားပြောတယ်။ ကိုယ်က ယုံသွားရင် အကောင့်နံပါတ်၊ OTP၊ Password တွေ ပေးမိသွားရော။
ဘယ်လို လိမ်ကြတာလဲ?
Vishing လိမ်နည်းတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ အတွေ့များဆုံး ပုံစံတွေက ဒီလိုပါ။
“ဘဏ်ကပါ” ဆိုပြီး ဆက်တာ — သင့်အကောင့်မှာ မူမမှန်တဲ့ ငွေလွှဲမှု တွေ့လို့၊ အကောင့်ကို ချက်ချင်း ပိတ်တော့မယ်လို့ ပြောတယ်။ ပြီးရင် အကောင့်ကို ပြန်ဖွင့်ပေးမယ်ဆိုပြီး OTP ကို တောင်းတယ်။ OTP ရတာနဲ့ သူတို့က ကိုယ့်ငွေကို လွှဲယူသွားပါတယ်။
“ရဲ / အစိုးရအရာရှိ” လို ဟန်ဆောင်တာ — သင့်မှတ်ပုံတင် ဒါမှမဟုတ် ဖုန်းနံပါတ်နဲ့ ရာဇဝတ်မှု တစ်ခုခု ပတ်သက်နေတယ်လို့ ခြိမ်းခြောက်တယ်။ ဒဏ်ကြေး ပေးရမယ်၊ မပေးရင် ဖမ်းမယ်လို့ ပြောပြီး ငွေလွှဲခိုင်းပါတယ်။
“မိသားစုဝင် အရေးပေါ်” ဆိုပြီး ဆက်တာ — “သင့်သား ကားတိုက်ခံရလို့ ဆေးရုံမှာ၊ အခုချက်ချင်း ဆေးဖိုး လွှဲပေးပါ” လို့ ပြောတယ်။ စိုးရိမ်စိတ်နဲ့ လူတွေ ငွေလွှဲမိသွားပါတယ်။
“ဆုရတယ်” ဆိုပြီး ဆက်တာ — ထီပေါက်တယ်၊ ကံစမ်းမဲ ရတယ်၊ အခွန်ပေးရမယ်ဆိုပြီး ငွေအရင်လွှဲခိုင်းတာပါ။
ပြီးတော့ ဖုန်းမှာ ပေါ်တဲ့ နံပါတ်ကိုပါ အတုလုပ်လို့ ရပါတယ်။ ဒါကို Caller ID Spoofing လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဘဏ်ရဲ့ တရားဝင် ဖုန်းနံပါတ်အတိုင်း ပေါ်နေအောင် လုပ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဖုန်းနံပါတ် မှန်နေတိုင်း ယုံလို့ မရပါဘူး။
အခုနောက်ပိုင်းမှာ AI အသံတုပါ ပါလာပါပြီ။ Deepfake Voice နဲ့ မိသားစုဝင်ရဲ့ အသံကို အတုလုပ်ပြီး ဖုန်းဆက်လိမ်တဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေ ရှိလာပါပြီ။ အသံကြားတိုင်း ယုံလို့ မရတော့တဲ့ ခေတ် ရောက်လာပါပြီ။
ဘယ်လို ကာကွယ်မလဲ?
OTP ကို ဘယ်သူ့ကိုမှ ဘယ်တော့မှ မပေးပါနဲ့။ ဘဏ်က ဖုန်းဆက်ပြီး OTP တောင်းတာ မရှိပါဘူး။ OTP တောင်းတဲ့သူ မှန်သမျှ လိမ်နေတာပါ။
အရေးပေါ် ဆိုပြီး ဖုန်းဆက်လာရင် ချက်ချင်း မယုံပါနဲ့။ ဖုန်းချပြီး တရားဝင် ဖုန်းနံပါတ်ကို ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆက်ပါ။ ဘဏ်ဆိုရင် ဘဏ်ကတ်နောက်က နံပါတ်ကို ဆက်ပါ။
ဖုန်းကနေ Link ပို့လာရင် မနှိပ်ပါနဲ့။ ဘဏ် Website ကို ကိုယ်တိုင် Browser မှာ ရိုက်ပြီး ဝင်ပါ။
ငွေလွှဲခိုင်းတဲ့အခါ မိသားစုနဲ့ အရင် တိုင်ပင်ပါ။ အရေးပေါ် အခြေအနေဆိုရင် ဖုန်းချပြီး မိသားစုဝင်ကို တိုက်ရိုက် ဆက်ပါ။
“ဒဏ်ကြေး ပေးရမယ်၊ မပေးရင် ဖမ်းမယ်” လို့ ခြိမ်းခြောက်ရင် လုံးဝ မယုံပါနဲ့။ တရားဝင် အဖွဲ့အစည်းတွေက ဖုန်းနဲ့ ငွေတောင်းတာ မရှိပါဘူး။
မိသားစုနဲ့ Safe Word တစ်ခု သတ်မှတ်ထားပါ။ အရေးပေါ် ဖုန်းဆက်လာရင် Safe Word ကို မေးကြည့်ပါ။ မဖြေနိုင်ရင် လိမ်နေတာပါ။
ဖုန်းဆက်လာတဲ့သူက ကိုယ့်နာမည်၊ ကိုယ့်မှတ်ပုံတင်နံပါတ်၊ ကိုယ့်လိပ်စာ သိနေရင်တောင် ယုံလို့ မရပါဘူး။ ဒီအချက်အလက်တွေက Data Breach တွေကနေ ပေါက်ကြားပြီး လိမ်တဲ့သူတွေလက်ထဲ ရောက်နေတတ်ပါတယ်။
ဖုန်းလိမ်နည်းက Email လိမ်နည်းထက် ပိုကြောက်စရာ ကောင်းပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ အသံကြားရတော့ လူက ပိုယုံလွယ်သွားပါတယ်။ အသံက ယဉ်ကျေးတယ်၊ စိုးရိမ်သလို ပြောတယ်၊ အရေးပေါ်သလို ပြောတယ်ဆိုရင် ဦးနှောက်က စဉ်းစားဖို့ အချိန် မရတော့ပါဘူး။ ဒါကြောင့် “ဖုန်းဆက်လာရင် ချက်ချင်း မဆုံးဖြတ်နဲ့၊ ဖုန်းချ၊ ပြန်စစ်ဆေး၊ ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်” ဆိုတဲ့ စည်းမျဉ်းလေးကို မှတ်ထားလိုက်ပါ။ ဒီတစ်ချက်တည်းနဲ့ Vishing အများစုကို ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။ 🙂
—