လွယ်လွယ်ပြောရရင် Digital Signature ဆိုတာ စာရွက်စာတမ်း ဒါမှမဟုတ် ဖိုင်တစ်ခုကို ဘယ်သူက ပို့လိုက်တယ်၊ လမ်းမှာ ဘာမှ ပြင်ဆင်ထားခြင်း မရှိဘူးဆိုတာကို သက်သေပြတဲ့ နည်းပညာပါ။ စာရွက်ပေါ် လက်မှတ်ထိုးသလိုပဲ၊ ဒါပေမယ့် လက်မှတ်တုလို့ မရအောင် သင်္ချာနဲ့ ကာကွယ်ထားတာ။
ကျွန်တော် PDF ဖိုင်တစ်ခုကို လက်မှတ်ထိုးဖို့ အရင်က Print ထုတ်၊ လက်မှတ်ထိုး၊ ပြန်ပြီး Scan ဖတ်ရတယ်။ အခု Digital Signature နဲ့ဆိုရင် ကွန်ပျူတာပေါ်မှာတင် တစ်ချက်နှိပ်ရုံပဲ။ ဒါပေမယ့် အံ့ဩစရာက အဲဒီလက်မှတ်က စာရွက်ပေါ်က လက်မှတ်ထက် ပိုခိုင်မာတယ်။ စာရွက်ပေါ်က လက်မှတ်ကို တုလို့ရတယ်။ Digital Signature ကိုတော့ ဖိုင်ကို တစ်လုံးလောက် ပြင်လိုက်တာနဲ့ လက်မှတ်က ပျက်သွားတယ်။
Digital Signature က ဘယ်လို အလုပ်လုပ်လဲ?
သင်္ချာ ၂ ခုကို ပေါင်းသုံးထားတာ — Hashing နဲ့ Public Key Cryptography။
ပထမဆုံး ဖိုင်တစ်ခုလုံးကို Hash တွက်တယ်။ Hash ဆိုတာ ဖိုင်ရဲ့ လက်ဗွေလိုပဲ။ ဖိုင်ထဲက စာလုံး တစ်လုံးလောက် ပြောင်းလိုက်ရင် Hash က လုံးဝ ပြောင်းသွားတယ်။
ပြီးတော့ အဲဒီ Hash ကို လက်မှတ်ထိုးသူရဲ့ Private Key နဲ့ ကုဒ်လုပ်တယ်။ Private Key ဆိုတာ လက်မှတ်ထိုးသူပဲ သိတဲ့ လျှို့ဝှက်သော့ပါ။ ဒါကို လက်မှတ်ထိုးသူရဲ့ Public Key နဲ့မှ ပြန်ဖွင့်လို့ရတယ်။ Public Key က လူတိုင်း သိနိုင်တယ်။
လက်ခံရသူဘက်က Public Key နဲ့ လက်မှတ်ကို ဖွင့်ကြည့်တယ်။ ဖွင့်လို့ရတဲ့ Hash နဲ့ ဖိုင်ကို ပြန်တွက်တဲ့ Hash တူရင် ၂ ခု သက်သေပြပြီးသား — ဒီဖိုင်ကို Private Key ပိုင်ရှင်ကပဲ ထိုးထားတယ် (Authentication)၊ ဖိုင်ကို လမ်းမှာ ဘယ်သူမှ မပြင်ထားဘူး (Integrity)။ တစ်ခုခု မတူရင် လက်မှတ်က မမှန်ဘူးဆိုတာ ချက်ချင်း သိတယ်။
Digital Signature နဲ့ Electronic Signature ဘာကွာလဲ?
ဒီ ၂ ခု ရောတတ်တယ်။
Electronic Signature ဆိုတာ ကျယ်ပြန့်တဲ့ အဓိပ္ပာယ်။ ဖုန်းပေါ်မှာ လက်နဲ့ လက်မှတ်ရေးထိုးတာ၊ “I Agree” ဆိုတဲ့ Button နှိပ်တာ၊ email အောက်မှာ နာမည်ရေးတာတွေအားလုံး Electronic Signature ထဲပါတယ်။
Digital Signature ဆိုတာ Electronic Signature ရဲ့ အမျိုးအစားတစ်ခုပဲ။ ဒါပေမယ့် သင်္ချာနဲ့ ကာကွယ်ထားလို့ ဖိုင်ပြင်ထားလား၊ ဘယ်သူ ထိုးထားလဲဆိုတာ စစ်ဆေးလို့ရတယ်။ တရားဝင်မှု အမြင့်ဆုံးလိုတဲ့ စာချုပ်တွေ၊ ဘဏ်စာရွက်တွေမှာတော့ Digital Signature ကို သုံးတယ်။
ပြောရရင် Electronic Signature က စာရွက်ပေါ် လက်မှတ်ရေးထိုးသလို၊ Digital Signature က လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး Wax တံဆိပ်ခတ်ထားသလိုပဲ။ Wax တံဆိပ်ကို ဖွင့်ပြီးရင် ပြန်ပိတ်လို့မရဘူး။ ဖိုင်ကို ပြင်ထားရင် တံဆိပ်က ပျက်နေတာ ချက်ချင်း သိတယ်။
ဘယ်နေရာတွေမှာ သုံးနေလဲ?
စာချုပ် လက်မှတ်ထိုးတာ — DocuSign, Adobe Sign တို့လို service တွေနဲ့ အဝေးကနေ စာချုပ် ချုပ်လို့ရတယ်။ ရုံးသွားစရာ မလိုတော့ဘူး။
Software Update — Windows, Android တို့က Update ပေးရင် Digital Signature ပါတယ်။ Update ဖိုင်က Microsoft ဒါမှမဟုတ် Google ကပဲ ပို့ထားတယ်၊ Hacker က အတုထည့်ထားတာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာ ဖုန်းက စစ်ဆေးတယ်။
Email လုံခြုံရေး — S/MIME လို့ ခေါ်တဲ့ စနစ်နဲ့ email ကို လက်မှတ်ထိုးလို့ရတယ်။ ပို့သူ အစစ်ဟုတ်လား ဆိုတာ သိနိုင်တယ်။
ဘဏ်နဲ့ အစိုးရစာရွက် — ငွေလွှဲ အမိန့်၊ တရားဝင် စာရွက်တွေမှာ Digital Signature ကို သုံးလာတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ ဒါက ခုမှ စတင်တဲ့ အဆင့်ပဲ ရှိသေးတယ်။
Blockchain — Bitcoin ငွေလွှဲတိုင်းမှာ Digital Signature ပါတယ်။ ငွေပိုင်ရှင်ကပဲ လွှဲတာဆိုတာ ဒီနည်းနဲ့ သက်သေပြတာ။
Certificate ဆိုတာ ဘာလဲ?
Public Key က တကယ် ဘယ်သူ့ဟာလဲဆိုတာ ဘယ်လို သိမလဲ? Hacker က သူ့ Public Key ကို “ဘဏ်ရဲ့ Key ပါ” လို့ လိမ်ပြီး ပေးလို့ရတယ်လေ။
ဒါကို ကာဖို့ Certificate Authority (CA) ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ရတဲ့ အဖွဲ့က Certificate ထုတ်ပေးတယ်။ Certificate ဆိုတာ “ဒီ Public Key က ဒီလူရဲ့ဟာ မှန်တယ်” ဆိုပြီး CA က လက်မှတ်ထိုးပေးတဲ့ စာရွက်ပဲ။ Website တွေမှာ တွေ့ရတဲ့ HTTPS သော့ခလောက်ကလည်း ဒီ Certificate စနစ်ပဲ။
Digital Signature သုံးရင် သတိထားဖို့
Private Key ကို လုံခြုံအောင် သိမ်းပါ။ Private Key ပျောက်သွားရင် ဒါမှမဟုတ် ခိုးခံရရင် တစ်ခြားသူက သင့်နာမည်နဲ့ လက်မှတ်ထိုးလို့ရပြီ။ USB Token ဒါမှမဟုတ် Hardware Key ထဲမှာ သိမ်းတာ အလုံခြုံဆုံးပဲ။
လက်မှတ် ထိုးခါနီး ဖိုင်ကို သေချာ ဖတ်ပါ။ လက်မှတ်ထိုးပြီးရင် ဖိုင်ကို ပြင်လို့ မရတော့ဘူး။ မှားနေရင် ပြန်ထိုးရမယ်။
လက်မှတ်က သက်တမ်းရှိတယ်။ Certificate သက်တမ်း ကုန်သွားရင် လက်မှတ်ကို ပြန်စစ်ဖို့ ခက်သွားတတ်တယ်။
အတုနဲ့ အစစ် ခွဲပါ။ PDF မှာ “လက်မှတ်” ပုံလေး ထည့်ထားရုံနဲ့ Digital Signature မဟုတ်ဘူး။ PDF Reader က “Signature Valid” လို့ ပြမှ တကယ် Digital Signature မှန်တယ်။
Digital Signature က ခေတ်သစ် စာရွက်စာတမ်း စနစ်ရဲ့ အခြေခံပဲ။ စာရွက်မလိုဘူး၊ ရုံးသွားစရာ မလိုဘူး၊ ဒါပေမယ့် လက်မှတ်တုလို့ မရဘူး။ နည်းပညာက ရှုပ်ထွေးပေမယ့် သုံးရတာက တစ်ချက်နှိပ်ရုံပဲ။ အဲဒါက နည်းပညာကောင်းတစ်ခုရဲ့ လက္ခဏာပဲ မဟုတ်လား။ 🙂
