လွယ်လွယ်ပြောရင် GPS ဆိုတာ ကောင်းကင်ပေါ်က ဂြိုလ်တု ၂၄ လုံးကျော်က ပို့တဲ့ signal ကို ကိုယ့်ဖုန်းက ဖမ်းယူပြီး ကိုယ် ဘယ်နေရာမှာ ရှိနေလဲ တွက်ချက်တဲ့ စနစ် ပါ။ Internet မလိုဘူး၊ SIM card မလိုဘူး — ကောင်းကင် မြင်ရတဲ့ နေရာဆို ဘယ်နေရာမှာမဆို အလုပ်လုပ်တယ်။
သူငယ်ချင်း သုံးယောက်နဲ့ ဥပမာပေးရအောင်။ မျက်စိမှိတ် ထားတဲ့ သင့်ကို သူငယ်ချင်း သုံးယောက်က မတူတဲ့ နေရာတွေကနေ တစ်ပြိုင်နက် “ဟေ့!” လို့ အော်တယ်။ အသံက တစ်ယောက်ချင်းစီဆီကနေ ရောက်လာတာ အချိန် မတူဘူး — အနီးဆုံး သူငယ်ချင်းရဲ့ အသံ အရင် ရောက်တယ်၊ အဝေးဆုံးဟာ နောက်ဆုံး ရောက်တယ်။ အသံရောက်တဲ့ အချိန်ကွာခြားချက်ကနေ သူငယ်ချင်းတစ်ယောက်ချင်းစီနဲ့ ကိုယ့်ကြားက အကွာအဝေးကို ခန့်မှန်းလို့ ရတယ်။ အကွာအဝေး သုံးခု သိရင် ကိုယ် ဘယ်နေရာမှာ ရပ်နေလဲ တိတိကျကျ တွက်လို့ ရတယ်။ GPS လည်း အဲဒီအတိုင်းပဲ — ဒါပေမယ့် အသံအစား ရေဒီယို လှိုင်းသုံးတယ်၊ သူငယ်ချင်းအစား ဂြိုလ်တုတွေ သုံးတယ်။
တကယ့် လုပ်ငန်းစဉ်က ဒီလိုပါ —
ဂြိုလ်တုတစ်လုံးချင်းစီက “ကျွန်တော် ဒီနေရာမှာ ရှိတယ်၊ အခု အချိန်က ဒါပါ” ဆိုတဲ့ signal ကို အဆက်မပြတ် ပို့နေတယ်။ ဂြိုလ်တုပေါ်မှာ atomic clock ဆိုတဲ့ တိကျလွန်းတဲ့ နာရီ ပါတယ် — တစ်စက္ကန့်ရဲ့ ဘီလီယံပုံ တစ်ပုံအထိ တိကျတယ်
ကိုယ့်ဖုန်းက အဲဒီ signal ကို ဖမ်းတယ်။ Signal ထွက်လာတဲ့ အချိန်နဲ့ ရောက်လာတဲ့ အချိန် ကွာခြားချက်ကို တိုင်းတယ်။ ရေဒီယိုလှိုင်းက အလင်းအမြန်နှုန်းနဲ့ သွားတော့ အချိန်ကွာခြားချက်ကနေ အကွာအဝေးကို တွက်လို့ ရတယ် (အကွာအဝေး = အမြန်နှုန်း × အချိန်)
ဂြိုလ်တု ၃ လုံးဆီက အကွာအဝေး ၃ ခု ရရင် မြေပုံပေါ်က တည်နေရာ (latitude/longitude) ကို တွက်လို့ ရတယ်။ ဒါကို “trilateration” လို့ ခေါ်တယ်
ဒါဆို ဘာလို့ ၄ လုံးမြောက် ဂြိုလ်တု လိုတာလဲ? ဘာလို့ဆို ကိုယ့်ဖုန်းထဲက နာရီက ဂြိုလ်တုပေါ်က atomic clock လောက် မတိကျလို့ပဲ။ နာရီ အနည်းငယ် လွဲနေရင် အကွာအဝေး တွက်ချက်မှု တစ်ခုလုံး လွဲသွားတယ်။ ၄ လုံးမြောက် ဂြိုလ်တုက ဒီနာရီ အမှားကို ပြင်ပေးတယ် — တစ်ခါတည်း အမြင့် (altitude) ကိုပါ တွက်ပေးတယ်။ ဒါကြောင့် GPS ကောင်းကောင်း အလုပ်လုပ်ဖို့ ကောင်းကင်မှာ ဂြိုလ်တု အနည်းဆုံး ၄ လုံး မြင်နေရတယ်။ ကံကောင်းတာက အမေရိကန်ရဲ့ GPS စနစ်မှာ ဂြိုလ်တု ၃၁ လုံး ပတ်နေတော့ ဘယ်နေရာမှာမဆို ၆-၈ လုံး အနည်းဆုံး မြင်ရတယ်။
လက်တွေ့မှာ သိထားသင့်တဲ့ အချက်တွေ —
တိကျမှုက ကောင်းကင် မြင်ရမှု အပေါ် မူတည်တယ်။ လွင်ပြင် မှာဆို ၅ မီတာအထိ တိကျတယ်။ အဆောက်အဦကြား၊ သစ်ပင်အောက်၊ ဥမင်ထဲ မှာတော့ signal အားနည်းပြီး လွဲတတ်တယ် — Grab driver တွေ “GPS ပျောက်နေတယ်” လို့ ပြောတာ ဒါကြောင့်
ဖုန်း ပထမဆုံး location ရှာတာ ကြာနေရင် စိတ်မညစ်နဲ့။ ဂြိုလ်တု ဘယ်နေရာမှာ ရှိလဲ ဆိုတဲ့ “အချိန်ဇယား” ကို ဖုန်းက အရင် download လုပ်ရတယ်။ A-GPS ဆိုတဲ့ နည်းနဲ့ ဒီအချိန်ဇယားကို mobile data / Wi-Fi ကနေ ကြိုယူထားရင် မြန်သွားတယ်
Battery စားတာ သတိထားပါ။ GPS chip က signal ဖမ်းဖို့ အဆက်မပြတ် အလုပ်လုပ်နေရတယ်။ Map app ဖွင့်ထားရင် battery မြန်မြန် ကုန်တာ ဒါကြောင့်
စိတ်ဝင်စားစရာ သမိုင်းအချက် တစ်ခု — GPS (အမည်ရင်း NAVSTAR) က အမေရိကန် စစ်တပ်ရဲ့ စနစ်။ အရင်က အရပ်သား သုံးတဲ့ signal ကို တမင် တိကျမှု လျှော့ထားတယ် (Selective Availability)။ 2000 ပြည့်နှစ်မှာ သမ္မတ Clinton က ဒီကန့်သတ်ချက် ဖြုတ်ပေးလိုက်မှ အရပ်သား GPS တိကျလာတာ။ ဒီနေ့ ကိုယ်သုံးနေတဲ့ Grab, Google Maps အားလုံး အဲဒီ ဆုံးဖြတ်ချက်ရဲ့ အကျိုးပဲ။ အခု GPS အပြင် ရုရှားရဲ့ GLONASS၊ ဥရောပရဲ့ Galileo၊ တရုတ်ရဲ့ BeiDou ဆိုတဲ့ စနစ်တွေလည်း ရှိတယ် — ဖုန်းအသစ်တွေက ဒါတွေအားလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် သုံးနိုင်တယ်။
နောက်ဆုံး သတိပေးချက် တစ်ခု — app တွေ location permission တောင်းတိုင်း ပေးမပစ်နဲ့။ Flashlight app တစ်ခုက ကိုယ့်တည်နေရာ ဘာလို့ လိုတာလဲ? “While using the app” ပဲ ပေးပါ၊ “Always” ဆိုတာ တကယ် လိုတဲ့ app (map, ride-hailing) အတွက်ပဲ ချန်ထားပါ။ ဂြိုလ်တုက ကိုယ့်ကို ရှာတာ အဆင်ပြေပေမယ့်၊ ကိုယ့် data ကို ဘယ်သူ ယူနေလဲ ဆိုတာတော့ ကိုယ် သတိထားရမယ်။ 🙂
